Gemeenten en maatwerk: meer ruimte voor specifieke doelgroepen

Bijna alles in dit dossier gaat over wat er zwaarder of strenger wordt. Eén verandering doet het omgekeerde: ze geeft gemeenten meer ruimte om specifieke groepen te helpen. Artikel 1.13 verdwijnt en de regeling voor die doelgroepen verhuist naar lagere regelgeving. In dit stuk lees je wat dat inhoudt, voor welke gezinnen het telt, en welke kanttekeningen er nog bij horen.

Wat er verandert

In de huidige wet regelt artikel 1.13 de ruimte voor specifieke doelgroepen. Dat artikel vervalt in het nieuwe stelsel, en de regeling verhuist naar een algemene maatregel van bestuur (AMvB). Gemeenten krijgen daarbij meer ruimte om voor bepaalde groepen een deel van de opvang te vergoeden — vanuit de gedachte dat zij die groepen beter in beeld hebben dan het Rijk. De verhuizing naar een AMvB heeft één praktisch voordeel: een wetswijziging kost al gauw twee jaar, terwijl een AMvB veel sneller kan worden aangepast. Zo houdt het wetsvoorstel ruimte open om later gerichter bij te sturen.

Voor welke groepen dit telt

Wat abstract klinkt, werd in het commissiedebat van 25 juni heel concreet. Er passeerden vier situaties waar de huidige regels knellen:

• Gezinnen met een sociaal-medische indicatie (SMI). Zij kunnen nu via de gemeente opvang krijgen, maar moeten vaak elk half jaar opnieuw worden gekeurd — een bewerkelijk en onzeker traject.
• Ouders in de bijstand. Voor hen is opvang dubbel waardevol, maar de toeslag is zó ingewikkeld dat zelfs gemeenten in de regels verdwalen; het type participatietraject bepaalt mede het recht, wat tot fouten en gemiste kansen leidt.
• Grensregio's, zoals Zeeuws-Vlaanderen. Omdat kinderen in België vanaf jonge leeftijd vrijwel gratis naar school kunnen, wijken gezinnen uit over de grens — met leegloop bij Nederlandse locaties tot gevolg. Gemeenten wilden gratis opvang aanbieden, maar liepen vast: ze mogen de eigen bijdrage van ouders niet vergoeden zolang die ouders kinderopvangtoeslag ontvangen.
• Kwetsbare wijken. In het kader van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid wordt in sommige wijken al gratis opvang uitgerold.

De kanttekeningen

Zo aantrekkelijk als het klinkt, zoveel haken en ogen zitten er nog aan — drie kwamen er in het debat naar voren.

Timing. De wijziging loopt mee in het wetstraject, dus realistisch speelt ze pas rond 2028. De minister kijkt of het eerder kan, maar erkende zelf verrast te zijn hoe lang wetgeving duurt.

Dekking. De nieuwe ruimte werkt alleen als er geld beschikbaar is én een politieke meerderheid voor. Ruimte op papier is nog geen ruimte in de praktijk.

Twee stelsels. Het bestaande stelsel (met SMI en indicaties) en het nieuwe blijven voorlopig naast elkaar bestaan, met verschillen tussen gemeenten. Dat maakt het geheel niet per se eenvoudiger — terwijl vereenvoudiging juist een doel van de operatie is.

Wat dit voor jou betekent

De kern voor jou als aanbieder: de gemeente wordt een relevantere gesprekspartner. Zij krijgt meer te zeggen over wélke groepen in jouw omgeving (deels) vergoede opvang kunnen krijgen — wat je klantenkring en bezetting kan raken, zeker in een grensregio of een kwetsbare wijk. Omdat de invulling pas bij AMvB komt en rond 2028 speelt, is nú het gesprek met je gemeente aangaan zinvoller dan iets omgooien. De ontwikkelingen en bronnen houden we bij in het juridisch dossier .

Wil je dit dossier blijven volgen, met de verdiepende analyses over de gevolgen voor je organisatie? Die lees je in Grip+.