Wat doet de Raad van State eigenlijk in dit hele traject?
In de tijdlijn van de Wet financiering kinderopvang duikt regelmatig een naam op die weinig toelichting krijgt: de Raad van State. Voor directeuren en bestuurders die het wetgevingsproces volgen, is het goed om te weten wat deze instantie precies doet, wanneer zij in beeld komt, en wat een kritisch advies in het verleden heeft betekend voor een vergelijkbaar wetsvoorstel.
Twee hoofdtaken, en wat hier relevant is
De Raad van State heeft in de praktijk twee taken. Als hoogste bestuursrechter doet de Raad uitspraak in geschillen tussen burgers en de overheid, bijvoorbeeld over omgevingsvergunningen, bestemmingsplannen of stikstofzaken — dat is meestal een definitieve uitspraak. Voor dit dossier is echter de andere taak relevant: de Afdeling advisering, het belangrijkste adviesorgaan van de regering op het gebied van wetgeving, met een grondwettelijke taak (artikel 73 Grondwet).
Voordat de regering een wetsvoorstel naar de Tweede Kamer stuurt, moet het vrijwel altijd eerst langs deze Afdeling advisering. Zij beoordeelt onder meer: is het voorstel juridisch correct, is het uitvoerbaar, zijn de gevolgen goed doordacht, past het binnen de Grondwet en internationale verdragen (waaronder EU-recht), en zijn er onbedoelde effecten? Dat is een andere toets dan die van de Tweede Kamer, die een politieke afweging maakt.
De regering is niet verplicht het advies op te volgen, maar moet in een officiële reactie — het nader rapport — wel uitleggen waarom zij ervan afwijkt als dat gebeurt. Adviezen van de Raad wegen daardoor politiek zwaar, ook al hebben ze geen bindende kracht.
De procedure in zes stappen
- Het kabinet stelt een wetsvoorstel op.
- Het wetsvoorstel gaat naar de Raad van State.
- De Afdeling advisering brengt advies uit.
- Het kabinet reageert daarop in een nader rapport, eventueel met aanpassingen aan het wetsvoorstel.
- Het voorstel gaat, samen met het advies en het nader rapport, naar de Tweede Kamer.
- Bij aanname vervolgens naar de Eerste Kamer.
De Raad van State beslist dus niet of een wet doorgaat — dat doen de Tweede en Eerste Kamer. De Raad beoordeelt vooral de kwaliteit, juridische houdbaarheid en uitvoerbaarheid van het voorstel.
Wanneer wordt het advies verwacht?
Het kabinet heeft de aanbieding van het wetsvoorstel aan de Raad van State meermaals aangeduid als "voor de zomer" van 2026. Na het advies volgt het nader rapport, waarna het wetsvoorstel naar verwachting in het derde kwartaal van 2026 naar de Tweede Kamer gaat. Het advies zelf wordt in beginsel pas openbaar op het moment van indiening bij de Tweede Kamer, samen met het nader rapport — tot die tijd is de inhoud niet publiek.
In het commissiedebat van 25 juni 2026 kwam de timing concreet ter sprake. Een Kamerlid vroeg de minister of de eerder toegezegde brief met afgewogen en afgevallen alternatieven vóór of ná het Raad van State-advies met de Kamer gedeeld zou worden. De minister antwoordde een voorkeur te hebben om dit vóór het advies te doen: "Wat mij betreft voor, ik denk dat het fijn is als we dit in een vroeg stadium kunnen meenemen." Hij zegde dit toe. Deze passage is opgetekend uit de auto-transcriptie van het debat; de officiële Handelingen zijn hiervoor leidend en kunnen op detailniveau afwijken.
Impactanalyse: twee verschillende momenten, niet één
In dit traject wordt de term "impactanalyse" op twee verschillende momenten gebruikt, wat verwarrend kan zijn. Vóór de aanbieding aan de Raad van State moeten volgens de officiële procedure algemene uitvoeringstoetsen en impactanalyses al zijn afgerond — dat hoort bij de voorbereiding van het wetsvoorstel zelf. Daarnaast heeft de minister toegezegd dat er, specifiek gericht op de effecten van de DAEB op ondernemers en het aanbod, een aparte DAEB-impactanalyse komt die beschikbaar moet zijn vóór de daadwerkelijke Kamerbehandeling — met een eerste versie verwacht in december 2026. Dat is geen tegenstrijdigheid met de verwachte indiening in het derde kwartaal van 2026: de formele indiening van een wetsvoorstel gaat doorgaans maanden vooraf aan de inhoudelijke behandeling in commissie of plenair.
Wil je up-to-date blijven?
Blijf op de hoogte van de ontwikkelingen rond de DAEB-aanwijzing en de nieuwe financiering van kinderopvang.
Schrijf je gratis in voor de nieuwsbrief van KDV Online.
Waar de Afdeling advisering vermoedelijk op zal letten
Gegeven de aard van dit specifieke wetsvoorstel valt te verwachten dat de Afdeling advisering onder meer aandacht zal besteden aan: de juridische onderbouwing van de DAEB-aanwijzing, de verhouding met het Europese staatssteunrecht, de uitvoerbaarheid voor gemeenten en voor Dienst Toeslagen als aangewezen uitvoerder, de overgangsregeling naar 2029, en de gevolgen voor bestaande kinderopvangondernemingen. Dit is een inschatting op basis van de aard van het voorstel — geen bevestigde lijst, want de Afdeling advisering bepaalt zelf en onafhankelijk welke punten zij toetst.
Wat een kritisch advies eerder heeft betekend
Dit is niet de eerste poging om de financiering van kinderopvang ingrijpend te wijzigen. In 2018 bracht de Afdeling advisering advies uit over een voorganger van dit voorstel: de Wet nieuwe financieringssystematiek kinderopvang, ook wel het DFKO-voorstel. De Afdeling was toen kritisch: zij wees erop dat het voorstel vasthield aan inkomensafhankelijkheid en een voorschotsystematiek, waardoor ouders alsnog met financiële lasten achteraf geconfronteerd konden worden, en dat de combinatie met directe financiering van organisaties juist zou leiden tot grotere complexiteit en hogere uitvoeringslasten.
Het gevolg was ingrijpend: de toenmalige staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid liet op 6 september 2018 in een Kamerbrief weten dat het wetsvoorstel buiten verdere behandeling werd gelaten en niet bij de Tweede Kamer werd ingediend. Pas op dát moment werd het advies openbaar.
Raad van State versus ATR: twee verschillende instanties
Naast de Raad van State komt in dit dossier ook het Adviescollege toetsing regeldruk (ATR) voor — een andere instantie met een eigen taak. Het ATR toetst specifiek de regeldruk en uitvoerbaarheid voor burgers en bedrijven, en heeft zich al kritisch uitgesproken over het huidige wetsvoorstel; minister Aartsen legde een van hun adviezen naast zich neer in het commissiedebat van 25 juni 2026. De Raad van State komt pas ná deze fase in beeld, met een bredere staatsrechtelijke en juridische toets.
Wat dit voor dit wetsvoorstel betekent
Het advies van de Raad van State bij dit wetsvoorstel is op het moment van schrijven nog niet uitgebracht en dus niet openbaar. Op basis van het precedent uit 2018 staat vast dát een kritisch advies eerder heeft geleid tot het volledig terugtrekken van een wetsvoorstel — maar dat betekent niet automatisch iets over dít wetsvoorstel. De Afdeling advisering beoordeelt dit voorstel op zijn eigen inhoud, en zelfs een kritisch advies leidt niet automatisch tot het schrappen van de DAEB: dat blijft uiteindelijk een politieke beslissing van het parlement.
Bronnen
De bronnen voor dit artikel zijn hierboven inline gelinkt op het moment dat ze relevant zijn, met uitzondering van de onderstaande, die niet inline zijn opgenomen:
- Rijksoverheid.nl — Plannen kabinet voor betaalbare kinderopvang; Kamerbrief Nieuw financieringsstelsel kinderopvang
- Raad van State, advies W12.16.0390/III inzake de Wet nieuw financieringsstelsel kinderopvang (2018, openbaar gemaakt bij Kamerbrief van 6 september 2018)
- Overheid.nl — internetconsultatie Wet financiering kinderopvang (procedure uitvoeringstoetsen, impactanalyses en Raad van State)
- Overheid.nl over Toeslagen (Dienst Toeslagen als uitvoerder)
Wat betekent dit voor jóuw organisatie?
De artikelen op KDV Online leggen uit wát er verandert. De overstap naar het nieuwe financieringsstelsel raakt élke kinderopvangorganisatie — klein of groot, bv, stichting, eenmanszaak of vof. De nieuwe Wet financiering kinderopvang vraagt aanpassingen in je structuur, je administratie en je verantwoording, en die voorbereiding begint niet in 2029, maar nú.
De DAEB heeft bedrijfseconomische gevolgen — voor je rendement, je tarieven, je vermogensopbouw en de manier waarop je je financiering en structuur inricht. Dat zijn geen zaken die je op het laatste moment regelt. Wie te laat begint, kan straks niet meer bijsturen; wie nu voorbereidt, staat klaar voor de toekomst.
Binnenkort komen er tools, levende dossiers, webinars en opleidingen waarmee je de gevolgen voor jóuw situatie concreet in beeld brengt en je stap voor stap voorbereidt: waar je staat, wat je moet regelen, en wanneer. Wil je als eerste horen zodra dat er is?
Ik wil weten wat dit voor mij betekentZorgvuldig samengesteld — en open voor jouw kennis. Deze informatie is met de grootste zorgvuldigheid samengesteld en gebaseerd op officiële bronnen. Zie je toch iets wat volgens jou niet klopt, of heb je een vraag? Laat het ons weten
Jeroen Pernot
Jeroen is oprichter van KDV Online. Zijn missie: grip op kinderopvang. Hij vertaalt de complexe stelselherziening richting 2029 naar de praktijk — van Kamerdebatten en adviezen tot wetgeving. Zo weet jij waar je aan toe bent en maak je onderbouwde keuzes.
De DAEB vraagt voorbereiding. Wil je sparren over wat dit voor jouw organisatie betekent? Ga dan met Jeroen in gesprek.
Ik houd je ook graag op de hoogte van de ontwikkelingen binnen het kerndossier DAEB Kinderopvang 2029. Meld je aan voor de nieuwsbrief en je bent als eerste op de hoogte.
Kostenprognose 2027
Met de Kostenprognose bereken je gratis de verwachte kostenstijging voor 2027, volgens de Ayit-methode. De inflatiecorrectie voor 2026 is al verwerkt, en je vult zelf je eigen cijfers in de velden in — zo krijg je een prognose die past bij jouw organisatie. Je ziet in één oogopslag hoeveel je kosten naar verwachting toenemen, wat de basis vormt voor een onderbouwd tariefbesluit voor het komende jaar.
Tarieventool 2027
Met de Tarieventool bereken je de netto bijdrage van alle inkomensklassen en zet je die af tegen de stijging van het netto loon als gevolg van je geplande prijsstijging. De KOT-tarieven voor 2027 zijn gebaseerd op de berekeningen van Ed Buitenhek (+3,3%). Je slaat verschillende scenario’s op en vergelijkt ze naast elkaar, zodat je precies ziet wat een tariefwijziging voor elke inkomensgroep betekent — en de uitkomsten kunt downloaden en delen met je oudercommissie.
Rekentool voor ouders
De meeste berekeningen gaan uit van het toeslagvoorschot. Deze rekentool corrigeert naar de eindafrekening: wat ouders na de definitieve toeslagberekening werkelijk betalen. Zo zie je de échte netto kosten van jóuw dienstverlening. En in 2027 dalen die voor veel ouders juist — terwijl jouw eigen kosten harder stijgen dan het maximale KOT-uurtarief. Zo licht je ouders goed voor over hun werkelijke netto kosten — en laat je zien dat je een transparante, betrouwbare aanbieder bent.
