Ga naar de inhoud
KDV Online

Kan er nog een ander stelsel komen?

Op papier kan het nog: de Kamer moet het wetsvoorstel behandelen. In de praktijk is de ruimte klein. Wat in een alternatief aantrekt, staat al in het wetsvoorstel, een andere betaalvorm haalt de DAEB niet weg, en minder uitgeven betekent kiezen wie betaalt.

Gepubliceerd 22 november 2026 Grip
Deel artikel dit artikel
Analyse Bospad dat zich in tweeën splitst, met een lege houten wegwijzer

Kan er nog een ander stelsel komen? Op papier wel, want de Tweede Kamer moet het wetsvoorstel nog behandelen. In de praktijk is de ruimte klein. Wat in een alternatief aantrekkelijk klinkt, staat al in het wetsvoorstel. Een andere manier van betalen haalt de DAEB niet weg. Wie minder wil uitgeven, kiest vooral wie er betaalt. En wie 1 januari 2029 wil halen, heeft geen tijd voor een nieuwe wet.

Alternatieven voor het nieuwe stelsel blijven opduiken. Dat is begrijpelijk: de DAEB en de winstnorm maken veel ondernemers onrustig. Maar een alternatief moet iets anders doen dan het wetsvoorstel, en het moet nog op tijd kunnen. Hieronder vier toetsen die je op elk plan kunt loslaten.

1. Wat aantrekkelijk klinkt, zit al in het wetsvoorstel

De belangrijkste wens na de toeslagenaffaire is zekerheid voor ouders. Het wetsvoorstel regelt precies dat:

  • Zekerheid vooraf. Het recht van ouders staat vooraf vast. Een wijziging gaat altijd in op een datum in de toekomst.
  • Geen terugvorderingen bij ouders. Er zijn geen voorschotten meer die achteraf worden teruggevraagd.
  • De overheid betaalt rechtstreeks aan de opvang. Het geld loopt niet meer via de ouder.

Een plan dat deze drie punten belooft, is op die punten geen alternatief, maar hetzelfde. De vraag is dus steeds: wat doet het plan anders, en mag dat?

2. Een andere manier van betalen haalt de DAEB niet weg

Veel alternatieven proberen de DAEB te vermijden door het geld anders te laten lopen: via een voucher, via een budget van de ouder, of als betaling namens de ouder. Het kabinet heeft die varianten in september 2026 beoordeeld en afgewezen. Het argument: voor staatssteun telt niet de vorm, maar het effect. In al die varianten krijgt de opvang overheidsgeld voor het leveren van opvang. Het staatssteunrisico is dan hetzelfde, en daarmee ook de noodzaak van de DAEB.

Uit de keuze voor directe financiering volgt de DAEB, en voor directe financiering stemde de Kamer al in 2024. Lees wat de Kamer al besloot.

Maar het geld is toch eigenlijk voor de ouder?

Dat argument lag er al in de internetconsultatie van najaar 2025: het recht op vergoeding hangt af van de ouder, en de opvang zou het geld alleen doorgeven. Dan zou het geen steun aan ondernemingen zijn.

Het kabinet ziet dat anders. Bij een voucher of een budget van de ouder betaalt de uitvoerder uiteindelijk ook aan de opvang. Het kabinet noemt die varianten daarom "niet substantieel anders" dan het wetsvoorstel. Ook losse regels zoals dividendregels of solvabiliteitseisen lossen het volgens het kabinet niet op, omdat de manier van financieren dan niet verandert.

Een uitspraak van een rechter of van de Europese Commissie over de kinderopvang is er niet. Een deel van de sector blijft het oneens met het kabinet. Maar zolang het kabinet de vorm van betalen niet verandert, verandert het oordeel ook niet.

3. Wie minder wil uitgeven, kiest wie betaalt

Een plan dat goedkoper is voor de overheid, klinkt als winst. Kijk dan wel waar het verschil vandaan komt. Volgens de toelichting bij het wetsvoorstel geeft de overheid zonder het nieuwe stelsel ongeveer € 5,1 miljard per jaar uit aan kinderopvang. Met het nieuwe stelsel wordt dat ongeveer € 8,8 miljard. Het verschil komt vooral uit de keuze om ouders, ongeacht hun inkomen, 95,6% te vergoeden.

Het ingroeipad zit daar tussenin. In 2027 krijgen ouders met één kind tot een inkomen van € 71.903 al 96% vergoed. Tellen we de stappen van 2025, 2026 en 2027 op, dan zit de overheid op ongeveer € 6,5 miljard per jaar. Wie daar stopt, of de bijdrage verder laat oplopen met het inkomen, bespaart dus ruim € 2 miljard per jaar.

Daarmee wordt kinderopvang niet goedkoper. De opvang kost evenveel; alleen betalen ouders met een hoger inkomen dan een groter deel zelf. Een gezin boven de grens krijgt geen 95,6% meer vergoed, maar minder, en betaalt het verschil. De overheid bespaart dus alleen doordat die ouders meer betalen. Over die verdeling heeft de politiek al besloten: sinds het coalitieakkoord van 2021 is de lijn dat werkende ouders een hoge vergoeding krijgen, ongeacht hun inkomen. Het wetsvoorstel komt uit op 95,6%, en het regeerakkoord van januari 2026 houdt aan die lijn vast.

Onze narekening

Alle bedragen komen uit de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel (versie aan de Raad van State, hoofdstuk financiële gevolgen), in prijspeil 2026.

Zonder nieuw stelsel en zonder ingroeipad: ongeveer € 5,1 miljard per jaar.
Stappen op het ingroeipad: 2025 € 653 miljoen, 2026 € 309 miljoen, 2027 € 434 miljoen gereserveerd.
Niveau na de stap van 2027: 5,1 + 0,65 + 0,31 + 0,43 ≈ € 6,5 miljard per jaar.
Eindbeeld met het nieuwe stelsel: ongeveer € 8,8 miljard per jaar.
Verschil: ongeveer € 2,3 miljard per jaar.

Dit is onze eigen optelling, bedoeld als orde van grootte. Het gedragseffect (meer ouders en meer uren bij een hogere vergoeding) zit in het eindbeeld en schuift mee. De grens van € 71.903 komt uit het besluit van 11 november 2026 over de toeslag in 2027.

4. Het moment voor een ander stelsel is voorbij

Een ander stelsel betekent een nieuwe wet. Kijk hoe ver het huidige voorstel al is:

December 2021Het coalitieakkoord schaft de toeslag af. Het geld gaat rechtstreeks naar de opvang.
17 oktober tot 28 november 2025Het wetsvoorstel ligt in internetconsultatie. Iedereen kan reageren en alternatieven inbrengen.
Januari 2026Het regeerakkoord houdt vast aan bijna gratis kinderopvang vanaf 2029.
21 september 2026Het kabinet beoordeelt de ingebrachte alternatieven en wijst ze af.
November 2026De Raad van State adviseert. Hij onderschrijft directe financiering en stelt vragen bij de uitwerking.
HiernaHet kabinet verwerkt het advies. Daarna behandelt de Tweede Kamer het wetsvoorstel.

De Raad van State wijst wel op andere financieringsvormen, maar adviseert niet om de gekozen subsidieregeling te vervangen. Een fundamenteel andere vorm vraagt nieuwe juridische en uitvoeringskeuzes: een nieuw ontwerp, een nieuwe consultatie, nieuwe toetsen en een nieuw advies. Dat past niet meer vóór 1 januari 2029. Helemaal dicht is de deur niet: de Kamer kan het wetsvoorstel nog wijzigen. Maar die wijzigingen gaan over de uitwerking, niet over het stelsel zelf.

Waar de ruimte wél zit

De ruimte zit niet in het stelsel, maar in de uitwerking. Dit ligt nog niet vast:

  • Hoeveel winst is redelijk? De wet noemt geen percentage. Dat komt in een AMvB, een regeling van het kabinet onder de wet. In oktober 2026 vroeg de Kamer om voldoende ruimte voor ondernemerschap.
  • Waarover wordt gerekend? Over één locatie, de houder of de holding? Lees wie de winstnorm bepaalt.
  • Komt er een maximumtarief? De Kamer vroeg erom, het kabinet werkt het verder uit. De eerste stap is een verplicht kostprijsonderzoek.

Over al die punten wordt beslist op basis van cijfers: wat opvang kost, en wat er verdiend wordt. Een actueel beeld per type organisatie bestaat niet.

De beste kans zit in Brussel

De Raad van State vindt de DAEB begrijpelijk, maar plaatst vraagtekens bij de uitwerking: het kabinet volgt de standaardregels van de Europese Commissie bijna letterlijk. Hij adviseert het kabinet daarover met de Commissie te overleggen. Dat opent de weg naar een regeling die beter past bij de kinderopvang. Lees wat er in het gesprek met de Commissie van 20 november 2024 is gezegd.

Wie daar om meer maatwerk vraagt, moet laten zien wat opvang kost en wat er verdiend wordt, per type organisatie. Of het overleg ruimte oplevert, is nog onzeker; het kabinet moet nog op het advies reageren.

Doe mee aan het onafhankelijk onderzoek

Een norm die past, vraagt om cijfers van organisaties zoals de jouwe. Die komen er met het (opent nieuwe website) onafhankelijk onderzoek Kostprijs & rendement 2026 (23 november tot en met 21 december). Je krijgt gratis een eigen benchmarkrapport: je kostprijs en je rendement naast die van organisaties zoals de jouwe. Hoe meer ondernemers meedoen, hoe beter de norm aansluit op de praktijk.

Dat dit werkt, zagen we in 2022. Cijfers van ondernemers lagen toen binnen een dag in de Tweede Kamer. Zes weken later kwamen er hogere maximum uurprijzen.

Twijfel je nog? Lees waarom de politiek om cijfers vraagt die nog niemand heeft, met antwoorden op de vragen die ondernemers stellen.

Momentopname 22 november 2026.

Wijzigingslog
  • 22-11-2026 — Eerste publicatie.
Bronnen

Volledig overzicht van alle brondocumenten in dit dossier — inclusief status en fase. Naar het Juridisch dossier 2029

Deel artikel dit artikel

Zorgvuldig samengesteld — gecontroleerd door Jeroen Pernot, en open voor jouw kennis. Lees onze redactionele afspraken.

Ontdek meer DAEB-artikelen Meer artikelen