De DAEB is een te groot schip om nog te keren

Een groot deel van het debat gaat nog steeds over de vraag óf de DAEB er wel moet komen. Ik snap die vraag, maar ik denk dat we onszelf ermee voor de gek houden. Wat mij betreft is de DAEB een te groot schip geworden — te groot en te zwaar om nog tijdig van koers te veranderen. In dit stuk leg ik uit waarom ik dat vind, en waar ik denk dat de energie van de sector wél verschil maakt.

Het schip is al gekeerd

Kijk naar wat er is gebeurd. De toeslagenaffaire was de oorzaak: honderdduizenden ouders met terugvorderingen, een systeem dat aantoonbaar faalde. De gevolgen voor die ouders hebben de politiek doen kiezen voor een andere route — de subsidie rechtstreeks naar de kinderopvangorganisatie, niet meer via de ouder. Die keuze is gemaakt. En bovenop die keuze ligt een strak tijdpad: wil invoering in 2029 haalbaar zijn, dan moet de wet begin 2028 rond zijn. Bij elkaar betekent dat: het inregelen van de DAEB is inmiddels een gevolg, geen keuze meer. Wie blijft debatteren over 'of', debatteert over een schip dat de haven allang uit is.

Twee logische redeneringen, één beslissing

Dat wil niet zeggen dat de twijfels onzin zijn — integendeel. De gedachtegang van de landsadvocaat klinkt logisch: er is een reëel staatssteunrisico, dus dek je dat af met een DAEB. Maar de gedachtegang van Stibbe klinkt óók logisch: geen staatssteun, dus geen DAEB nodig. Twee knappe juristen, twee tegengestelde conclusies. Het punt is dat de minister moest kiezen — en dat hij, omwille van de uitvoerbaarheid en de tijd, de lijn van de landsadvocaat heeft gevolgd. Waarom hij die knoop zo doorhakte, lees je in Doorpakken onder tijdsdruk. Je kunt die keuze betreuren, maar het ís de keuze. En daarmee verschuift wat mij betreft de vraag die er nog toe doet.

Niet meer 'of', maar 'hoe'

Als het schip toch vaart, dan gaat het niet meer om de vraag óf we aan boord gaan, maar om hoe het schip wordt ingericht. En dáár ligt voor de branche echte invloed — meer dan in het blijven bevechten van het principe. De inhoud van de DAEB is namelijk nog lang niet dichtgetimmerd: de berekening van de 'redelijke winst', de kostprijsmethodiek, de verantwoording, de reikwijdte van de WNT — het meeste daarvan wordt pas bij algemene maatregel van bestuur ingevuld. Dát is de ruimte die er nog is, en die ruimte wordt de komende maanden beschreven, niet in 2029.

Er is ruimte voor ondernemerschap — pak die

En er is reden tot optimisme, want die inhoud hoeft geen keurslijf te worden. De minister was daar in het debat opvallend uitgesproken over. Hij noemde zichzelf "de grootste kapitalist in deze zaal" en zei dat ondernemers gewoon moeten kunnen blijven ondernemen — dat er in de kinderopvang "een lekker dikbelegde boterham" verdiend mag blijven worden. Hij voegde eraan toe dat hij het redelijk rendement "niet te strak" wil inregelen en daarover graag met de sector doorpraat. Dat is een belangrijk signaal: de DAEB is bedoeld om publiek geld verantwoord te besteden, niet om gezond ondernemerschap de nek om te draaien.

En laat ik eerlijk zijn: die opvatting deel ik van harte — ik ben in hart en nieren ondernemer. Ik vind het niet meer dan logisch dat wie goede, kwalitatieve opvang levert en zijn zaken op orde heeft, daar een stevige boterham aan verdient. Een begrensde 'redelijke winst' hoeft dat niet in de weg te staan, mits de norm verstandig wordt ingevuld. Maar 'verstandig' gaat niet vanzelf.

Daarom is dit mijn oproep aan de branche: ga met de minister in gesprek over de inhoud van de DAEB, niet alleen over het bestaansrecht ervan. Hij zégt die ruimte te willen — benut ze dan ook, aan tafel, met feiten en concrete voorstellen, zolang de AMvB's nog geschreven worden. Het schip keren lukt niet meer. Meesturen aan het roer nog wél. En dát is precies waar ik de sector zou willen zien.

Eén ding staat los van deze discussie: welke kant het ook op valt, de voorbereiding op de gevolgen begint nu. De ontwikkelingen en alle brondocumenten houden we bij in het juridisch dossier .

— Jeroen, KDV Online